Gökyüzü Neden Mavi?

Hmm... Şu bulut kocaman bir pamuk şekerine benziyor. Şu da tavşana benziyor! Ama... bir dakika! Bilge! Bilge! Gökyüzü neden mavi?

Merhaba arkadaşlar! Merhaba Pıtır! Neden bu kadar heyecanlısın? Gökyüzüne bakıyordum. Gökyüzü neden mavi? Neden yeşil değil? Neden pembe değil? Ooo, bu çok güzel bir soru, Pıtır! Hıh. Bence gökyüzü mavi, çünkü mavi en güzel renk. Bu kadar basit. Ama Mırmır, pembe de çok güzel bir renk! Peki... Birazcık haklısın.

Haydi arkadaşlar, bugün bu sırrı birlikte çözelim. Peki sen ne dersin? Sence gökyüzü hangi renk? Söyle bakalım!

Evet! Gökyüzü mavi. Ama neden mavi? Önce Güneş’in ışığına bakmamız lazım. Ama dikkat! Güneş’e asla doğrudan bakmayız. Gözlerimize zarar verir. Biz sadece resmine bakacağız.

Güneş bize her gün ışık gönderir. Bu ışık bize beyaz gibi görünür. Ama bir sır var. Bu beyaz ışığın içinde bir sürü renk saklıdır! Renkler mi? Işığın içinde mi? Ben hiç görmedim! Çünkü renkler birbirine sarılmış, hep birlikte yolculuk ediyor. Onları ayırmak için özel bir cam kullanacağız. Adı prizma. Prizma! Çok parlak! Şimdi beyaz ışığı prizmaya gönderiyorum. Bakalım ne olacak?

Vay canına! Renkler çıktı! İşte ışığın içindeki renkler! Haydi, benimle birlikte sayalım. Kırmızı! Turuncu! Sarı! Yeşil!

Mavi! Mor! Kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, mor! Hepsi ışığın içindeymiş! Aferin, Pıtır! Peki, yağmurdan sonra gökyüzünde bu renkleri hiç gördün mü? Evet! Gökkuşağı! Doğru! Gökkuşağı da güneş ışığının renklere ayrılmasıdır. Yağmur damlaları küçük prizmalar gibi çalışır.

Hıh... Gökkuşağını ben de severim. Ama sadece birazcık. Unutmayın: Güneş ışığı beyaz görünür ama içinde bir sürü renk vardır.

Ama Bilge, ışığın içinde bu kadar renk varsa, gökyüzü neden sadece mavi? İşte asıl sır burada! Gökyüzünde hava var. Havanın içinde, gözle göremediğimiz minicik minicik parçacıklar var.

Işık bu parçacıklara çarpınca, renkler etrafa dağılır. Buna saçılmak diyoruz. Saçılmak... Tıpkı cevizlerimi yere düşürünce her yere dağılmaları gibi mi? Evet, tam öyle! Çok güzel bir örnek, Pıtır. Bak, kırmızı ışık parçacıklara çarpınca pek dağılmaz. Yoluna devam eder. Ama mavi ışık öyle değil. Mavi ışık parçacıklara çarptıkça zıplar ve her yöne dağılır! Zıp, zıp, zıp! Mavi ışık her yere gidiyor!

Gökyüzünün her yerinden mavi ışık gözümüze gelir. O yüzden nereye bakarsak bakalım, gökyüzünü mavi görürüz! Gökyüzü mavi, çünkü mavi ışık her yere saçılıyor! Harika, Pıtır! Haydi şimdi sen de söyle: Mavi ışık nereye gidiyor?

Her yere! Bravo! Demek gökyüzü, mavi en güzel renk olduğu için mavi değilmiş... Peki. Bu da çok güzel bir cevap. Mırr.

Bilge, bir sorum daha var! Akşamları gökyüzü neden turuncu oluyor? Bunun cevabı da ışığın yolculuğunda saklı. Öğlen, Güneş tepemizdedir. Işığı bize gelene kadar havada kısa bir yol gider.

Akşam ise Güneş alçalır. Işığı bize gelene kadar havanın içinde çok uzun bir yol gider. Bu uzun yolda mavi ışığın çoğu dağılıp kaybolur. Bize kırmızı ve turuncu kalır. O yüzden akşam gökyüzü turuncu oluyor! Evet! Şimdi bir oyun oynayalım mı? Oyun! Oyun! Evet! Sana dört gökyüzü göstereceğim. Sence her biri sabah mı, öğlen mi, akşam mı, yoksa gece mi?

İlk gökyüzü. Masmavi ve parlak. Sence ne zaman?

Öğlen! Güneş tepede, gökyüzü masmavi. İkinci gökyüzü. Turuncu ve kırmızı. Sence ne zaman?

Akşam! Güneş batıyor. Üçüncü gökyüzü. Lacivert ve yıldızlı. Sence ne zaman?

Gece! Güneş gitti, Ay ve yıldızlar geldi. Son gökyüzü. Açık mavi, biraz da pembe. Sence ne zaman?

Sabah! Güneş yeni doğuyor. Hepsini bildim mi? Bildim! Ben de üçünü bildim. Hıh... Aslında dördünü de bildim.

Size evde yapabileceğiniz küçük bir deney göstereyim. Ama mutlaka bir büyüğünüzle birlikte yapın. Bir bardak suya birkaç damla süt ekliyoruz. Süt damlaları, havadaki minicik parçacıklar gibi davranacak.

Şimdi bardağı yandan bir el feneriyle aydınlatıyoruz. Su biraz mavi görünüyor! Tıpkı gökyüzü gibi! Şimdi feneri bardağın arkasına koyalım ve karşıdan bakalım. Bu sefer turuncu oldu! Tıpkı akşam gökyüzü gibi! Evet! Bardağın içinde küçük bir gökyüzü yaptık.

Gün bitmek üzere. Pıtır, yuvana dönme zamanı. Bak Bilge! Gökyüzü değişiyor! Az önce masmaviydi. Şimdi turuncu oldu! Güneş alçaldı, ışık uzun bir yol gidiyor. Mavi yolda dağıldı, bize turuncu kaldı! Aferin Pıtır! Ne güzel anlattın. Ve şimdi de yıldızlar çıkıyor. Uyku zamanı... Mırr.

Uyumadan önce öğrendiklerimizi bir şarkıyla söyleyelim! Sen de bizimle söyle!

♪ Güneşten gelir ışık, içinde renkler saklı, ♪ ♪ Kırmızı, sarı, yeşil, bir de masmavi! ♪ ♪ Sabah mavi, akşam turuncu, ♪ ♪ Işık gezer, renk saçılır! ♪ ♪ Mavi koşar dört bir yana, ♪ ♪ Gökyüzü masmavi olur! ♪

♪ Sabah mavi, akşam turuncu, ♪ ♪ Işık gezer, renk saçılır! ♪ ♪ Mavi koşar dört bir yana, ♪ ♪ Gökyüzü masmavi olur! ♪

Bir daha! Bir daha söyleyelim!

Şimdi bakalım, bugün neler öğrendik? Üç sorum var. Birinci soru: Güneş ışığının içinde ne saklı?

Renkler! Kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi ve mor. İkinci soru: Havada hangi renk en çok dağılır?

Mavi! O yüzden gökyüzü mavi görünür. Üçüncü soru: Akşam gökyüzü neden turuncu olur?

Çünkü akşam ışık uzun bir yol gider. Mavi yolda dağılır, bize turuncu kalır. Hepsini bildim! Ve şimdi bir biliyor musun zamanı! Uzayda hava yoktur. Hava olmadığı için ışık dağılmaz. Bu yüzden uzayda gökyüzü kapkaradır! Kapkara mı? Astronotlar gündüz bile yıldızları görüyor mu yani? Evet, görebiliyorlar!

Çok çalıştık! Şimdi biraz hareket zamanı. Haydi, ayağa kalk! Kollarını kocaman aç. Güneş gibi parla!

Şimdi bulut gibi yavaşça sağa... ve sola süzül.

Ve kollarınla kocaman bir gökkuşağı yap!

Ben de yaptım! Ben de yaptım! Hıh... Ben de biraz yaptım. Harikasınız! Bugün ışığın içindeki renkleri, mavi gökyüzünün sırrını ve turuncu akşamları öğrendik. Bir büyüğünüzle birlikte gökyüzüne bakın, rengini konuşun. Ama Güneş’e doğrudan bakmayın! Bir dahaki sefere, Pıtır’ın kayıp cevizlerini birlikte sayacağız. Cevizlerim! Bir, iki, üç... Yine kayboldular!

Görüşmek üzere, arkadaşlar! Hoşça kalın! Mırr... Güle güle.